Monday, 29 July 2013

Universe bul ṭanna leh God Particle- Lalrinthara Pachuau

Tun hnai  (July 2012) maiah Scientist-ten God particle an hmuhchhuah thu media lamah te kan hmu chamchi a. Eng nge a nih chiah tih he article-ah hian tawitein tarlan kan tum dawn a ni. Tin, he article hi mi nawlpui tana buatsaih a ni a, a mawl thei ang bera ziah tum a ni. A technical em si avangin Mizo ṭawnga han sawifiah mai hi a har khawp mai. Duhthu sam lohna tam tak a nei ang, chhiartute hriatthiamna ka han dil hmasa e.
Large Hadron Collider (LHC) : Engkim mai hi thil te tak te te, atom ai pawha te lehzualin an siam a; chutiang chu particle an ti. Heng particle te hi chak taka chettir chuan thahrui tam tak an nei thei a, chu thahrui an neih chu thil zirbingna atan te leh thil dang dangah te hman ṭangkai theih a ni.

Sunday, 28 July 2013

Ni Hnuhnung

Chang innghahna: Joh. 13: 34, 35; II Pet. 3:3,4,8,9; Juda 16-19
Hun hnuhnung thu hi German theologian ropui tak Jurgen Moltmann-a chuan, "Hun hnuhnung thurin hi Kristian thurina a hmawr bawkna mai a ni lo va, a nihna takah chuan Kristiante beiseina thurin a ni a, chu chuan kan beisei thilte leh chu beiseinain a chawh nun zawng zawng a huap a ni. Kristianna hi hun hnuhnung thil a ni a, hma lam ena hma lam pan zel leh chumi avanga tun hun pawh tidanglama siam ṭhat zelna a ni. Chuvangin hun hnuhnung thu hi Kristian thurin peng khat a ni mai lo va, kan rinna siamtu leh engkim innghahna a ni" a ti a. Ani hian Kristian inzirtirna zawng zawng hi hun hnuhnung thua innghat vek niin a ngai a ni ber. Rev. Dr. H. Vanlalauva pawhin, 'Kristianna lungphum, ringtute tichaktu leh tinungtu a ni a. Thuthlung Hluia rinnaa fak hlawkte khan a takin beiseina thurin nghet taka vuantute an ni a. Chutiang bawkin, Thuthlung Thara ringtu hmasate leh Mizo Kristian hmasate pawh Lalpa lo kal leh beiseina vawng nung reng ṭhinte an ni' tiin a sawi bawk.

Saturday, 27 July 2013

Pathian Biak Inkhawm

Chang innghahna: Deut. 12:5 (p 204); Mat. 18:18-20 (P 967; p 28); Heb. 10:19-25 (p 1192; p 319)
Kohhran Thunun Dante Bung II Kristian Nun- Sakhaw lam
1-na: Pathian biak hi Kristante tih dan tura pawimawh ber leh hmasa ber a ni a, an thlahthlam tur a ni lo va, an ngai pawimawh reng tur a ni.

I.          THUHMA. Mizoramah inkhawm hun nghet hi kum 1895 Ocotber thla aṭangin neih ṭan a ni. Sakramen inkhawm April ni 4, 1901-ah, Ṭhalai inkhawm (thawhṭan zan) 1978-ah; Kohhran Hmeichhia (thawhleh zan) kum 1986 aṭangin. [1]
II.        Bible chang umzuina. Chanchin Ṭha Matthaia bung 18:15-20 thu-ah khan Isua Krista’n kohhran a dah san leh a dah pawimawhzia kan hmu a. A hminga inkhawmna apiangah a awm zel thu min hrilh bawk. Hebrai lehkhathawnah hian ringtu ṭhenkhatte chu inkhawm an thlahthlam thu kan hmu a, Isua lokal lehna hun a hnaih tawh avangin inkhawm tura infuih sauh sauh tura ngenna kan hmu a ni. Kohhran mi, dan zawhkimte chuan Pathian biak inkhawm ngai pawimawh ber tur leh thlahthlam lo turin Kohhran Thunun Dan bu-ah kan hmu bawk.

Laipuitlang leimin leh a kaihhnawih

Leilung zirmi nihna leh leimin bik luhchilh ve nihna angin, May ni 11, 2013 Inrinni tuka Laipuitlang leimin chungchang hi han thlirzau ve ila, leimin laka invenna lam tlem a zawng sawi pahin chhiatna lama Sorkar hmalakna tarlang bawk ila.
Leimin chhan: Leimin rapthlak tak kan tawhna chhan ni thei hi chi hrang hrang niin a lang. Mipuiin kan kawh rawn deuh PWD building hi concrete building a nih avangin, a rit viau mai. A sakna hmun hi pialtlep hmun, kum 1970 bawr vela nasa taka lei lo min tawhna hmun a ni a.

Mizoram Oil khur hmasa ber tur chu..Zofate kan inring tak tak em? - Hriata Chhangte


Tun hnai ah chanchinbu hrang hrang ah Mizoram a OIL laihchhuah mek anih thu leh engti fakauva lo tangkai pui ve thei tur nge kan nih … kan \hatpui tak tak lovang ..Central sorkar ta tur tih vel thawm chiang mang silova chiang tak taka sawi leh ziah a tam hle mai. Kum 20 kal ta a ONGC bawkin Bilkhawthlir leh Thingdawl bula an verh ( tuna mi ang thova Exploratory Drilling chu) ai kha chuan mipui pawhin kan tuipui ta hle niin a lang. Hei ngawt pawh hian kan hmasawn ve tawh zia a ti lang, ka lawm tawk chu ani tawh hrim hrim, mahse ka duhthusam erawh a ni lo tawp. Chu avang tak a he article hi lo piang a ni. 

Sorkar hmathlir

Kan Sorkar hrawn mek leh hrawn tawhte han thlir hian, mi rethei zawkte khaichhuahna tur ruahmanna chu a awm fo tawh ṭhin. Mahse, rahbi thar an neih nana 'sum sem' policy erawh chuan mipui moral diklo a tuh zawk niin a lang a, a tlangpuia lakin  hma kan sawn phah bawk si lo.

Kan hmabak- Lirnghing

…. Lir nasa takin a nghing a nghing ang…” (Luka 11:1)
Thupui thlamuanthlak tak zawng a ni hauh lo! Sawifiah hran ngai lovin lirnghing awmzia chu kan hre ṭheuh awm e. Kan tawn fo ṭhin ang ni lo, Bhuj (Gujarat) te, Haiti te, Chile, etc. ten an tuar ang lirnghing na tak (Magnitude 7.0) kan tawk thei a ni tih sawi chhuah kan tum ang. Lirnghing chungchanga hriat tur pawimawh ṭhenkhat chauh kan chhui thei dawn a; a bak hre duh leh hre chak kan awm chuan, a tawpa thu lakna hnar (reference) aṭang hian zawn belh mai ni se.   
I.                    LIRNGHING LO AWM CHHAN
1.   Hmanlai mite rin dan: Kan pi leh pute chuan, lirnghing lo awm chhan heti ang hian an sawi ṭhin: ‘Van hi belthleng ang mai hian a kum kulh a, a bulin lei a sikna lai chu ‘kawlkil’ a ni a, kawlkil tawpah chuan sunhlu hi a rah phir a. Chu chu pitar-te hian a lo hawlh a, a kung bula tla si hian chhar phak lovah a tla daih zel a. Tin, Pawngeklir pawh hian ek a lum a lum a, kawlkil vengtupa hnen a va thlen chuan, “Hei en la, mihirng reng reng an awm tawh lo, an thi vek tawh a, an zun leh ek pawh ka rawn hlawm a nih hi,” a va ti a.Kawlkil  vengtupa chuan, “Chutia mihring an awm tawh loh chuan lei hi sawi chim vek mai ang hmiang,” a ti a, a sawi ta chiam mai a; chu chu ‘lirnghing’ lo awm \an dan a ni an ti.