Showing posts with label Article. Show all posts
Showing posts with label Article. Show all posts

Sunday, 13 July 2014

Beijing Inkhawmpuia kal thu



Lunghlu hlutna pawh thil dang a ni lo, a van avanga hlu mai a nia, tih a ni ve bawk a. Inkhawmpui tam hle mah se, kum 3 dana khawvel inkhawmpuilian neiha han tel ve ka nihna leh ka thil tawnte hi hlu ka ti si a, han up bo mai atan chuan uihawm ka ti deuh. Chet nawi ruk riau na pawh nei mah ila, midangten a phena malsawmna in lo chhar chuan in tangkaipui ka ring bawk si. Ka inkhawmpui thu leh hla ai mahin a chheh velah ch>ng tam ila, kan tuipui ka ring bawk!
Eng inkh^wmpui nge? Ka tel ve na hi leimin zirmite inthlunkhawmna pawl lian ber International Consortium on Landslides inkhawmpuilian World Landslide Forum vawi 3-na a ni a. Inkhawmpui thupui chu- Landslide Studies for a Safer Geoenvironment tih a ni. June ni 2-6, 2014 chh<ng khan China National Convention Center, Beijing, China-ah nghah a ni (www.wlf3.org). Ram 48 a\angin, mi 400 vel kan ni a, NIT Professor nen Indian 2 kan tel.

Tuesday, 10 September 2013

Ngaihthah theih loh- Lei khi

Fur ruahtui a haw a, lei khi leh leimin avangin chhûngkaw tam tak kan buai a, kan rûm mêk a a va pawi tak êm! Ṭhal lai khan a invenna tur lam- chhungkaw tinte inven theihna tur leh kan tih theih lamte ka thailang ve a. Kan ṭangkaipui theih beiseiin, tlêm a zawng sawi nawn leh pahin, kan hmalakna lam turte nen han sawi zau leh dawn ila.
            Leimin leh lei a tawlh hmâ hian a che dawn a ni tih chhinchhiahna a awm tlângpui a.

Saturday, 3 August 2013

KṬP Day kan lawm sual em?

Mizorama ṭhalai pawl lian ber zinga mi Kristian Ṭhalai Pawl (KṬP) hian kumtin February ni 22 hi ‘KṬP Day’ tiin Kohhran leh khawtlang t^na thil ṭha tih nan hun kan hmang \hin a. A din kumah kum 1954 pawmin kum 2004 khan Golden Jubilee ropui takin kan lawm tawh bawk. Inkh^wmpuiin ngun taka a ngaihtuah hnuah, thuziak pawimawh awm angte behchhan chunga heti anga pawm tak zel hi a ni a, chang dang han rel leh pawh a inthlahrunawm viau mai.
            K|P Golden Jubilee Souvenir ‘KṬP Lamtluang’ phek 6-naah chuan ‘KṬP din ṭan ni tak chu November 27, 1953 hi a ni e’ tih a inziak a.

Kan hmalakna atan

Mipuiten kan chhiah aṭanga kan chawm sorkar hnathawk inluling deuhte kan hlau a, kan chung en lutuk hi kan hriatchian loh vang a ni. Sorkar hnathawkte hian chhiahhlawh (Government Servant) an ni tih inhre chiangin hna thawk vek se, miputen Democracy Bible - R.T.I. Act hi hmang thiamin chhawr ṭangkai ila kan ram a nuam ngawt ang. 
Sorkar-in hmalakna tur chi hrang hrang a duante a takin kan hmu chho mek zel a. Thil ṭha leh dik duh, mipuiten rawtna kan neih angte pawm ngam tur sorkar nia ka hriat avangin ka vei zawng ka han puah chhuahpui phawng phawng teh ang. Mipuite pawhin zir tur kan neih angte han tarlang ka tum bawk a. Zau taka vah ka duh avangin, pawr deuh hlekin kan chuk kual ang.

Saturday, 27 July 2013

Laipuitlang leimin leh a kaihhnawih

Leilung zirmi nihna leh leimin bik luhchilh ve nihna angin, May ni 11, 2013 Inrinni tuka Laipuitlang leimin chungchang hi han thlirzau ve ila, leimin laka invenna lam tlem a zawng sawi pahin chhiatna lama Sorkar hmalakna tarlang bawk ila.
Leimin chhan: Leimin rapthlak tak kan tawhna chhan ni thei hi chi hrang hrang niin a lang. Mipuiin kan kawh rawn deuh PWD building hi concrete building a nih avangin, a rit viau mai. A sakna hmun hi pialtlep hmun, kum 1970 bawr vela nasa taka lei lo min tawhna hmun a ni a.

Kan hmabak- Lirnghing

…. Lir nasa takin a nghing a nghing ang…” (Luka 11:1)
Thupui thlamuanthlak tak zawng a ni hauh lo! Sawifiah hran ngai lovin lirnghing awmzia chu kan hre ṭheuh awm e. Kan tawn fo ṭhin ang ni lo, Bhuj (Gujarat) te, Haiti te, Chile, etc. ten an tuar ang lirnghing na tak (Magnitude 7.0) kan tawk thei a ni tih sawi chhuah kan tum ang. Lirnghing chungchanga hriat tur pawimawh ṭhenkhat chauh kan chhui thei dawn a; a bak hre duh leh hre chak kan awm chuan, a tawpa thu lakna hnar (reference) aṭang hian zawn belh mai ni se.   
I.                    LIRNGHING LO AWM CHHAN
1.   Hmanlai mite rin dan: Kan pi leh pute chuan, lirnghing lo awm chhan heti ang hian an sawi ṭhin: ‘Van hi belthleng ang mai hian a kum kulh a, a bulin lei a sikna lai chu ‘kawlkil’ a ni a, kawlkil tawpah chuan sunhlu hi a rah phir a. Chu chu pitar-te hian a lo hawlh a, a kung bula tla si hian chhar phak lovah a tla daih zel a. Tin, Pawngeklir pawh hian ek a lum a lum a, kawlkil vengtupa hnen a va thlen chuan, “Hei en la, mihirng reng reng an awm tawh lo, an thi vek tawh a, an zun leh ek pawh ka rawn hlawm a nih hi,” a va ti a.Kawlkil  vengtupa chuan, “Chutia mihring an awm tawh loh chuan lei hi sawi chim vek mai ang hmiang,” a ti a, a sawi ta chiam mai a; chu chu ‘lirnghing’ lo awm \an dan a ni an ti.

Wednesday, 10 July 2013

Hlawhtling se ka tih thenkhat

Sorkar-in hmalakna tur chi hrang hrang a duante a takin kan hmu chho mek zel a. Thil tha leh dik duh, mipuiten rawtna kan neih angte pawm ngam tur sorkar nia ka hriat avangin ka vei zawng ka han puah chhuahpui phawng phawng teh ang. Mipuite pawhin zir tur kan neih angte han tarlang ka tum bawk a. Zau taka vah ka duh avangin, pawr deuh hlekin ka chuk kual ang.
I. Electricity chungchang.  Mizoram pum hian kan mamawh san ber lai (tlai dar 5-6) hian electric power  MW 60-65 a ngai a, a hniam laiin MW 35-45 a ni thung. Mini-hydel project kan neih hrang hrang- Maicham, Teirei, Khawiva, Tuipanglui, Serlui-B, etc. atang hian MW 35.47 kan dawng a, hei hi tui awm d^n azirin a danglam thin. Department-in project thawhlai pathum an nei a, MW 15.5 hmuh belh beisei a ni a. Hengte thawh zawh niin Hydel Project puitling han nei tawh bawk ila chuan, Central Sector pariat leh State Sector 2 atang power kan chawkluh  nana Aprl ‘08- Feb. 2009 chhung ngawt pawha  Rs. 7.12 crore zet kan sen hi a tlakhniam ngei a rinawm. Kan ram pawn hmun 10 lai atanga kan power supply lakluhte hi a pawhna leh khawl that loh changin kan duhkhawp hmuh loh changte a lo awm a, hetihlaia kan lo rin ve ber Bairabi Thermal Power plant-a kan fuel hman nghei changte a awm bawk si. Kan mamawh zual pui takmeuh pawh kan la siam chhuah theih si loh avang hian load shedding (in eng chhawk) awm fote hi thawktute duhdan anih bik loh avangin, thuneitute hi mipuite pawhin kan hriatthiam a ngai a ni. Sorkar hmalakna atan:-

Tuesday, 9 July 2013

Technical line hi career tha a ni em?

HSSLC result a chhuak fel a, kum dang ang bawkin Technical course hrang hrang zir tûr thlanna –Technical Entrance Examination (TEE) pawh neih a ni leh a. Zirlai mi 1700 chuang zetin exam an bei a, kumpui linglet-a lo inbuatsaih b^kah zirlai chhuak tharte n>n inelna sâng tak a ni. Thuneituten fel fai leh \ha, dik takin result an tichhuak tûrin i beisei teh ang.
Tlem lai deuh a\ang tawh khân, matric-a ti\ha, Science subject la chho zirlai thiam thei leh thluak \ha zawng zawng chuan Technical exam hi an bei deuh vek a. An passed rualpui Arts leh Commerce bâkah Technical-a tling ta lo leh a tlângpuia mark hmu \halo ten Graduate level an zir chho ve bawk a. Zir inangah Science subject hi a har zâwk bâkah, practical a tam avângin zirlai tan hunawl a tlêm a, a hmawr bâwkna- thawh hlawh erawh a inang! Teaching line lama kal phei chuan Science subject la hi Arts subject la-te aiin an hlawh a sâng chuang lo va, an hna thawh (work load) erawh a sâng zâwk, practical a awm avângin!

MZU-ah Auto-ricksaw service se

      Aizawl khawpuiin a hmelhriat ve lem loh, mah se District dangin kan hmelhriat leh kan chhawr em em  chu ‘Auto-rickshaw service’ kan nei hi a ni. Khaw dang hi chu ka hre lo na a, Lunglei-ah hian a hman man hniam thei ber (minimum) hi Rs. 20/- a ni tawp mai a. Taxi dang nen a hman man inang thuak mah se, hmanhmawh thilah hman mai a lo awlsam nen, to ti tak chungin hman a ngai fo. Town bus service tamin zing deuh se tia duhthu han sam mai a awl. Heti ang khalh \henkhat hi chu lirthei dangte nena han insulpel nikhua pawhin fimkhur a ngai khawp mai. A pung zel a, kawngpui a zim  si; lirthei dang lo pung ve bawk nen, traffic jam harsa tak kan hlat ta lo!
      Auto-rickshaw service hi kan chhawr ṭangkai dan ngaihtuah hian, harsatna min thlen mai thei angin han lang bawk mah se, Aizawl khawpuiah ngei mai hian service ve se tih duhna ka nei tlat! Ṭul hrang hrang a vanga kan zirna inpui ber Mizoram University han tlawh nikhua hian auto rickshaw service hi a ngaihawm ṭhin.

Leilung zirna leh hriatna lamah hma sawn zel ila

Kan ramin a mamawh nia kan hriat leilung zirna ‘Geology’ tihhmasawnna kawnga sorkar hmalakna hrang hrang han hmuh hian, Geology mi leh sa-te kan va han lawm tak em!
Industry Department hnuaia kum 30 vel Wing anga awm ve der der hin Geology & Mining chu September 2011 khan Department hmab^kin Directorate of Geology & Mineral Resources-ah hlangkai a ni ve ta a. Geology zirna lamah Pachhunga University College chauha zir theih ni hin kha, June 2011 a\angin Lunglei Govt. College-ah leh Govt. Zirtiri Residential Science College-ah te Geology zir theihna turin Asst. Professor (Contract) mi 5 lak an ni a. Kum 2012-ah midang 3 lak belh lehin, kum 2013-ah chuan UGC norms anga Core (Geology, etc.) lak theih ni t<ra College a ph<t z^t regular-a thawk tur mi 2 chu Lunglei Govt. College-a thawk t<rin lak an ni leh dawn ta. College a\ang chauha Geology zir \an hi harsatna tam tak a awm \hin, HSSLC-ah \an theih nise tia rual kan lo awh \hinna phuhru hret t<rin, School Education Department hnuaia Lecturer (Contract) tur mi 2, Geology subject tan lak an ni leh t<rte hi chhiar a va han nuam >m!   

KTP leh Finance Management

Finance Management tih hian sum leh pai l^kluh, kh^wl, peipun leh hman zawng zawng a huam a. K.|.P huang chh<nga kan sum l^kluh dan te, kan kh^wl leh tihpun d^n te leh hman chhuah chungch^ngte bihchian a, a \ha lai sawi chungin siam\hat ngai lai nia langte leh rawtna siam kan tum pah bawk ang. K.|.P tih hian Bial, Branch leh Group sawi hrang chuang lovin kan sawi pawlh nawk nawk d^wn a ni.
            K.|.P ziaktute report han bihin, sum l^kluhna hl^wm lian ber chu Faith Promise (Rinna Thutiam) a\angin a ni. A b^k chu a remch^ng anga inhlawh leh thil zawrh a\anga hmuh a ni. S^m ziaktu-in ‘mi chak kut’ tia a sawi \halaiten mahni theihna, thiamna leh chakna b^ka Pathian rinchhan chunga thawhlawm kan thawh theihna remch^ng tak chu Faith Promise hi a ni. Kan branch member z^a 70 chuangin Faith Promise kan pe ziah ang a la ni a, thil lawmawm tak a ni. Hetih lai hian kan pek d^n lam han chh<t chuan Faith Promise tum tak kan pawh pha lo deuh a ang. Kan thil $t leh duhz^wng lei \hulh chuang lo leh, ins<m ngai hran lova he thawhlawm b$k kan la pe thei anih chuan  K|P Member Fee ang lekah kan ngai tihna a ni. Hruaituten ngun takin ngaihtuah se, heti ang mi hi kan tam a nih chuan member zawng zawng huapin K|P Member Fee khawn emaw Thawhlawm Ip l^kkh^wm emaw nise, mi inpe Pathian chakna ring ngam kan member-te thilp>k hmanga Pathian mals^wmna an dawn theihna t<r dawh thleng- Faith Promise kan chhawpsak pawh a \ul ang.  Thilp>k hian hlimna a keng tel a, mals^wmna tam tak dawnna a ni si a.

Monday, 8 July 2013

Mizoram leilung dinhmun- A tlangpui

Leilung lam zirna (Geology) hi subject lar a nih loh avângin, eng nge kan zir \hin a, engte nge  a huap tih han sawi zau hmasa ila. Geology han tih hian lei chhungril leh a pâwnlam nihphungte, a insiam dân te, a pianphungte leh a chetvêl dante zawng zawng a huap a. Hei hian leilung chhungril bera thil awmte che vêlin a nghawngte leh, kan hmuh mai theih lei leh lung nihna leh awmphung zawng zawngte, lei chhunga thil thleng \hin lirnghing te, leimin te, tl^ngk^ngte, adt. te, leh leichh<ng thil hlu hrang hrang tuialhthei-te, lunghlu-te, lung manto chi hrang hrangte zirna hi a huam vek a ni. Leilung zirmi (Geologist) tan chuan, han kal chhuah mai hian zirlai a in\an a ni hawt a, han hawi vêl hian zawhna tam tak a pian rualin, a nihna tam tak rawn lang sa mai pawh a awm \hin a,  han belhchian a han zirbing deuh chuan chanchin ngaihnawm tak takte pawh a lo ni zêl a; hei vâng hian subject zir nuam leh phûrawm tak a ni. Science subject hrang hrang- Mathematics te, Physics te, Chemistry te, Zoology te, Botany te bâkah, Geography te nên a inkungkaih  a. Engineering nen hian subject inmamawh tawn leh inhne reng a ni bawk. 
Mizoram leilung bik zirbing-a râwn tlâk thu tihchhuah hi a la tam lo hlê mai a. Mizote ngeiin an ziah phei chu kut \ang thliah tham lek chauh a la ni, zirbing (research-based) lam tuimi tân phei chuan kawng a la tam viau a ni.